Opinie: U mag meepraten. Maar kan er ook nog iets veranderen?

U mag meepraten. Maar kan er ook nog iets veranderen?

Jan Wierenga en Hiltje Zwarberg schrijven in hun opiniestuk ‘Bewoners verdienen echte inspraak’ over de bewoners rond Oosterhorn. Zij ervaren de gevolgen van industriële groei, maar beschrijven hoe moeilijk het is om daar als bewoners invloed op te krijgen. Hun verhaal houdt mij bezig. Als inwoner van Appingedam, maar ook als Statenlid. Want als wij participatie beloven, moeten mensen daar wel op kunnen rekenen.

Zo nu en dan word ook ik uitgenodigd door mijn eigen gemeente om mee te praten over een onderwerp. Boven de uitnodiging staat dan vaak burgerparticipatie. Het gaat over iets in de gemeente of in mijn wijk. Prima. We leven allemaal op een plekje in Nederland en als er iets gaat gebeuren met die plek wat gevolgen heeft voor mij of mijn gezin, dan praat ik daar graag over mee.

In het wijkcentrum staat koffie klaar. Aan de muren hangen kaarten. Je herkent je eigen plek en bekijkt wat de veranderingen betekenen. Medewerkers leggen uit wat de bedoeling is. Je kunt vragen stellen en opmerkingen op een briefje schrijven. Aan het einde wordt iedereen bedankt voor de waardevolle inbreng.

Maar wat kunnen we hier eigenlijk nog veranderen wanneer we dat als bewoners zouden willen?

Daar zit voor mij de zwakke plek. Er ligt al een plan. Vandaar de kaarten die nooit een blanco canvas hebben. De richting is gekozen, partijen hebben afspraken gemaakt en er is tijd en geld besteed. Vervolgens mogen de mensen die met de gevolgen moeten leven meepraten. Over de inrichting misschien. Maar kan de gekozen oplossing zelf nog ter discussie staan?

Stel: je maakt je zorgen over een nieuwe weg langs je dorp. Je wilt weten of die weg daar wel nodig is. Maar het gesprek gaat over bomen, verlichting en een geluidsscherm. Allemaal belangrijk, maar jouw eerste vraag komt niet meer aan bod. Die afweging is al gemaakt.

Alleen was jij daar niet bij.

We moeten als overheid eerlijk zijn. Een besluit toelichten is geen participatie. Noem het een informatieavond. Mensen kunnen best omgaan met een duidelijke boodschap. Veel moeilijker is het als je invloed wordt voorgespiegeld die je niet hebt.

Voor mij begint participatie bij de vraag wat nodig is. Welk probleem lossen we op? Welke mogelijkheden zijn er? Een inwoner weet waar kinderen gevaarlijk oversteken. Een mantelzorger weet dat een andere bustijd betekent dat haar partner niet meer zelfstandig naar het ziekenhuis kan. Zulke kennis kan een plan verbeteren, als je er tijdig naar vraagt.

Maar wie zitten er aan tafel? Vaak zie je telkens dezelfde mensen. Zij kennen de procedures en laten zich horen. Daar is niets mis mee, maar wie het hardst roept, spreekt niet vanzelf namens het hele dorp. Wie hoort de zwijgende meerderheid? Mensen die werken, voor hun partner zorgen of denken: er wordt toch niet geluisterd. Hun afwezigheid is geen instemming. Als overheid moeten we hen ook opzoeken. Anders bepaalt een kleine, mondige groep wat wij voor de mening van het dorp houden.

Het verhaal over Oosterhorn laat ook zien hoeveel wij van vrijwilligers vragen. Vergunningen lezen, onderzoeken beoordelen, zienswijzen schrijven. Na het werk, naast het gezin. Terwijl aan de andere kant mensen zitten voor wie dit hun dagelijkse werk is. Zorg dan voor begrijpelijke informatie en zo nodig onafhankelijke ondersteuning. Betrokkenheid mag geen uitputtingsslag worden.

En daarna? Dan horen inwoners dat hun inbreng is meegenomen. Maar waarheen? Welke keuze is veranderd? Welk voorstel is afgewezen en waarom? Dat moeten we kunnen aanwijzen. Een duidelijke afwijzing met argumenten neemt mensen serieuzer dan een bedankje waarna zij niets meer horen.

Participatie betekent voor mij niet dat iedereen zijn zin krijgt. Belangen kunnen botsen en een politiek besluit blijft nodig. Als Statenlid moet ik die verantwoordelijkheid nemen. Ook tegenover iemand die daardoor wordt teleurgesteld.

Maar dan wil ik wel weten of alternatieven een eerlijke kans hebben gekregen. Of inwoners betrokken zijn voordat zaken vaststaan. En of hun argumenten serieus zijn beantwoord.

Mijn toets is daarom eenvoudig: kan de inbreng van inwoners nog tot een andere keuze leiden? En durven wij als bestuur ons plan daarop aan te passen?

Als dat niet kan, moeten we het geen participatie noemen.

 Dries Zwart