De Stad Groningen trekt drie miljoen euro uit voor een projectbureau dat het plan voor een tram vanaf het Hoofdstation naar het universiteitscomplex Zernike moet uitwerken. De startnotitie waarin de principe beslissing tot aanleg wordt verdedigd is een ronkend verhaal met enkel aandacht voor de voordelen en een doemscenario voor als het plan niet door gaat.

Op basis van deze voorstelling van zaken probeert de Stad, die zelf 50 miljoen wil bijdragen, rest van de 150 miljoen aan aanlegkosten los te pueteren bij andere gemeenten in de regio, bij de provincies Groningen en Drenthe en bij het Rijk.

Het centrale argument voor die bijdragen is dat de stadstram in de toekomst eenvoudig kan worden doorgetrokken als regiotram naar Assen, Zuidhorn, Winsum, Delfzijl en Winschoten. Dat roept drie vragen op waarop de startnotitie geen fatsoenlijk antwoord geeft. (1) Welk probleem moet de stadstram eigenlijk oplossen? (2) Hoe reëel is het perspectief van het doortrekken van de stadstram naar de regio? (3) Kan het niet eenvoudiger en goedkoper?

De eerste vraag betreft de realiteit van het doemscenario. Groningen is een mooie compacte stad, maar dat heeft als gevolg dat de stad vanuit de regio in de toekomst per auto onbereikbaar zal worden, zo betoogt de gemeente, en dat is slecht voor de economie van stad èn regio.

Dat economisch argument is zwaar overdreven, want als de stad het slecht doet, zoals bij het bouwen van woningen, dan neemt bijv. Assen dat makkelijk over. Hetzelfde geldt voor winkels en andere voorzieningen.

De niet ideale autobereikbaarheid van de Groninger binnenstad is bovendien voor een belangrijk deel een gevolg van bewust beleid van de gemeente zelf: logische doorsteken in het stedelijke wegennet worden niet gemaakt, parkeren in en bij de binnenstad wordt bemoeilijkt en de Zuidtangent wordt afgewezen.

Transferia aan de rand van de stad met overstappen op de stadstram bieden hiervoor maar zeer beperkt een alternatief. Ook de provincie Groningen gelooft niet in de tramoplossing van het autoprobleem, want in haar begeleidende brief aan de Staten schrijft zij terecht dat het openbaar vervoer en het autoverkeer “elkaars probleem niet kunnen oplossen”.

Welk probleem lost een stadtram dan wel op? Ten eerste zal het grote aantal stinkende stadsbussen dat nu door de binnenstad fors afnemen. En ten tweede zouden OV-passagiers uit de regio tot in de stad kunnen doorrijden naar een aantal nieuwe stations. Maar dat kan natuurlijk ook met de gewone trein. Er is alleen sprake van winst als de reiziger niet bij één van de treinstations naar de stadstram moet overstappen, maar gewoon met de regiotram over de nieuwe rails van de stadtram kunnen doorrijden.

Maar dat wordt als veel te eenvoudig voorgesteld. Het is niet alleen een kwestie van het bijbouwen van lage perrons op alle treinstations in de regio. Het is ook een kwestie van het harmoniseren van beveiligingseisen tussen trein en tram, van het overschakelen van elektrisch op diesel en van medewerking van Prorail. De gemeente zegt vanaf het begin deze interoperabiliteit van tram en trein in het systeem in te willen bouwen, maar in het feitelijke plan voor de stadtram HS-Zernike is vooralsnog voorzien in een eigen eindstation op het busplein bij het hoofdstation en in een eigen remise op het Zernike-complex.

Het lokkende perspectief van een regiotram die over stadsrails doorrijdt is dus niet erg realistisch, terwijl het doemscenario voor het autoverkeer, voor zover realistisch, in ieder geval niet door de stadstram kan worden voorkomen. De derde vraag is daarom waarom niet ook is gekeken naar de veel goedkopere mogelijkheid om de bestaande Prorail-verbinding van het Hoofdstation over het Noorderstation voorbij de ringweg te verlengen met een kort nieuw stuk naar het Zernike-complex? Dat is met zo’n 30-50 miljoen aanlegkosten veel goedkoper, dat spaart de binnenstad van Groningen een hoop ellende en dat levert een stadstram op die wel direct op het regionale spoor rijdt.

Zowel voor de Stad als voor de Regio is het voor het nemen van een goede beslissing dus meer dan noodzakelijk dat het huidige propagandaverhaal, van alleen maar voordelen, wordt vervangen door een evenwichtige analyse van zowel de voordelen als nadelen, waarbij naar meer alternatieven wordt gekeken dan alleen een stadstram die niet doorrijdt op het regionale spoor.