Nieuwbrief Extra!

Groningen, 23 januari 2003

Dana Kamphorst en Hilbert Koetsier

-

De Partij voor het Noorden heeft als één van de hoofdpunten in zijn program staan dat het graag wil werken aan een landsdelig bestuur voor Noord-Nederland. Dit idee komt niet uit de lucht vallen, er is de laatste tijd in de media een aantal keer aandacht aan dit onderwerp besteedt. Onlangs nog heeft Jacques Wallage zich hierover uitgesproken in het programma Buitenhof. Dit was de aanleiding voor een discussie in de media.

Omdat dit debat zo actueel en belangrijk is voor onze partij, wijden we deze extra editie van de nieuwsbrief geheel aan het thema landsdeel Noord en het Noordelijk parlement. Heeft u vrienden of kennissen waarvan u denkt dat ze in dit onderwerp zijn geïnteresseerd, geef deze Nieuwsbrief Extra aan hen door!

Zondag 5 januari jl. zond het televisieprogramma Buitenhof (Ned. 3, 13:05 uur) een discussie uit over "De onmacht van de politiek". Aan het woord kwamen Schiphol-directeur Gerlach Cerfontaine, Roel Bekker, secretaris-generaal op het ministerie van VWS en onze burgemeester van Groningen Jacques Wallage. De laatste bleek verrassend fel voorstander te zijn voor een nieuwe indeling van Nederland in vier of vijf landsdelen. Een paar transcripties:

Wallage over de invloed van Den Haag op het dagelijks leven: "Ik hoor vaak dingen zeggen in Den Haag en dan denk ik: wat helpt mij dat hier morgen in Groningen? Dat gevoel heeft de burger ook."

Wallage beargumenteert dat de Haagse politiek bureaucratisch en ondoorzichtig is en dat er veel zaken beter in regio's en gemeenten zelf opgelost kan worden. Hij pocht over de succesvolle samenwerking tussen Drenthe en Groningen inzake het gebied tussen Assen en Stad Groningen: "Al die vragen die bovengemeentelijk zijn doen we met elkaar. (...) Dat is een model, als je daar in investeert dan win je behoorlijk aan efficiëntie."

Dan begint Wallage vurig te spreken met de mond van de Partij voor het Noorden: "Wat Den Haag betreft, daar zijn een heleboel taken die net zo goed decentraal plaats kunnen vinden, maar in mijn ogen niet in provincies die te versnipperd zijn. Daarom doet Den Haag dat ook allemaal zelf, omdat er eigenlijk geen tussenlaag tussen de gemeenten en het rijk is die voor de echte vraagstukken een voldoende omvang heeft. Niet dat ik iets heb tegen provincies, maar het is de schaal waarop die provincies nu moeten werken die niet meer past bij vraagstukken over bijvoorbeeld verkeer, wonen en inrichting. Dus vier landsdelen, zoals de commissie Geelhoed heeft voorgesteld, daar ben ik een fel voorstander van. Dus huidige provincies opheffen en daar vier of vijf landsdelen van maken. (...) Dan moet je ook zeggen: er gaat vanuit Den Haag veel naar Brussel, er zullen dan ook veel bevoegdheden naar die landsdelen moeten gaan."

Hierbij dank aan dhr. Wallage; we moesten hem maar lid van onze partij maken! De uitzending van Buitenhof is via internet terug te zien op www.buitenhoftv.nl.

Nadat in het Dagblad van het Noorden enkele reacties kwamen op de uitspraken van Wallage in het programma Buitenhof, besloot Wallage in het Dagblad van het Noorden zijn standpunt nog eens uitvoeriger neer te zetten (zie hier toegevoegd krantenartikel). 

We hebben inderdaad een reactie naar de krant gestuurd, maar die is tot nu toe nog niet geplaatst. Wel volgt hier voor u ons standpunt ten aanzien van Wallage’s uitspraken.

Noord-Nederland kan dan een zeker mate van autonomie krijgen. Dat landsdelig bestuur zal gecontroleerd moeten worden door een rechtstreeks gekozen, Noordelijk parlement, dat uiteraard ook wetten en regels stelt. Noord Nederland kan hiermee mogelijk op de kaart worden gezet als een moderne, Europese regio. Onlangs sprak ook de burgemeester van Groningen, Jacques Wallage, zich daarvoor uit.

Anders dan de Partij voor het Noorden, suggereerde Wallage dat de drie Noordelijke provincies dan wel zouden kunnen worden opgeheven. De Partij voor het Noorden meent dat er uiteraard een nieuwe verhouding tussen de diverse overheden, (Brussel)-rijk-landsdeel-provincies-gemeentes, moet komen. Daarbij zouden de provinciale besturen zich misschien het beste kunnen toeleggen op zaken als cultuur, taal, onderwijs. De ruimtelijke ordening en de ontwikkeling van de economische infrastructuur zouden zij kunnen overlaten aan het landsdelig bestuur. 

Dit landsdeel Noord kan gefinancierd worden vanuit de overdracht van een evenredig deel van de nationale belastingopbrengsten en door aanwending van een flink deel van de nationale aardgasbaten. 

De Partij voor het Noorden wil met behulp van andere politieke groeperingen in Noord-Nederland bevorderen dat bij één van de eerstvolgende regeringsformaties over deze nieuwe vorm te geven verhouding afspraken worden gemaakt. Het in april 2002, in opdracht van het Inter Provinciaal Overlegorgaan (IPO) uitgebrachte rapport van de commissie Geelhoed kan daarbij een belangrijke rol spelen. 

Reeds nu wil de Partij voor het Noorden, straks hopelijk ondersteund door een positie in de Provinciale Staten van Groningen, in Groningen, Fryslân en Drenthe over dit streven de discussie openen. Al in de komende statenperiode moet gewerkt worden aan een grotere samenwerking van de drie Noordelijke provincies. Dat kan bijvoorbeeld door af te spreken dat de drie colleges van Provinciale Staten jaarlijks tenminste één keer gezamenlijk vergaderen, om dan hun oordeel uit te spreken over het resultaat van de periodieke onderhandelingen van de gezamenlijke colleges van Gedeputeerde Staten (het samenwerkingsverband Noord-Nederland) met de rijksregering.

Officieel heet het rapport Op schaal gewogen. Regionaal bestuur in de 21e eeuw. Enerzijds beveelt zij een schaalvergroting van de huidige provincies aan. Anderzijds is de commissie Geelhoed van mening dat de provincies veel meer bevoegdheden toegekend zou moeten worden, wil het openbaar bestuur in Nederland weer effectief willen functioneren. Het aantal provincies dient dan ook teruggebracht te worden naar vier à vijf en de slagvaardigheid van deze provincies moet omhoog, zo luidt het eindadvies van de commissie. Een duidelijk decentralistrisch standpunt, zo moet geconstateerd worden.

De decentralistische tendens is niet nieuw in het debat over de organisatiestructuur van het openbaar bestuur in Nederland. Als skelet van de mate waarin en de wijze waarop de overheid haar gezag uit wil oefenen, is de organisatiestructuur een consequent terugkerend politiek agendapunt. 

In het rapport volgt een korte samenvatting van enkele naoorlogse borstelconcepten in dit debat. Zo wordt gewezen op het voorstel als gedaan in de tweede helft van de jaren zeventig, om 24 praktisch ingestelde, sturingsgerichte ‘doe-provincies’ in te stellen. De plannen werden langzaam van tafel geveegd en maakten in de jaren tachtig plaats voor het stimuleren van samenwerking tussen gemeenten onderling. In de jaren negentig kwam het accent te liggen op de stedelijke problematiek. Om krachtiger op te treden, werden plannen ontwikkeld om stadsbesturen meer middelen te geven om de problemen met effectief beleid het hoofd te bieden. Dit kreeg zijn beslag in de Kaderwet Bestuur in verandering, waarin een verlengd lokaal bestuur in zeven stedelijke gebieden is geregeld. 

Deze en andere discussies en voorstellen hebben echter niet geleid tot ‘een bestendige aanpassing van ons openbaar bestuur’, aldus de commissie. Met het rapport wil zij dan ook een vernieuwend perspectief aanbrengen. Een perspectief dat recht doet aan de maatschappelijke vraagstukken anno nu, en waar zodoende het ‘Huis van Thorbecke’ met zijn drie verdiepingen van Rijk, Provincie en Gemeente, op aangepast kan worden.

De redenen waarom deze aanpassing noodzakelijk is, worden kort maar krachtig weergegeven in een bijlage van het rapport. De auteurs, enkele medewerkers van onderzoeksbureau TNO, ontwaren twee rode draden in de nieuwe ontwikkelingen binnen onze maatschappelijk orde. Enerzijds wordt gewezen op de uitbreiding van de geografische schaal waarop allerhande activiteiten zich afspelen. Anderzijds wordt gewezen op de vervaging van grenzen tussen aan de ene kant publiek en privé en aan de andere kant de diverse betrokken velden van beleid (bijv. wonen, werken, religie, recreatie enz.) 

Deze veranderingen brengen consequenties teweeg voor de economische en maatschappelijke orde. Beleidsdomeinen worden complexer, het is steeds moeilijker om samenhang in de diverse actoren die het overheidsbeleid tot een succes moeten maken, te kunnen aanbrengen. Schaalvergroting is de trend. Regionale gebieden krijgen het steeds moeilijker om aansluiting te vinden en/of behouden bij de mondiale economie. Deze economie brengt bovendien een dreigende opkomst van een onderklasse met zich teweeg. Een onderklasse van uitvallers brengt verdelings- en integratievraagstukken met zich teweeg, waarmee de regio en/of stad zelf geconfronteerd wordt.

Wat het rapport eigenlijk duidelijk wil maken, is dat beleid meer in samenhang gezien moet gaan worden. De afstand tussen het Haagse gezichtsveld en de kleinschalige, gedifferentieerde lokale problematiek is hiervoor te groot. Zij kan niet alles zien en weten, wat zich op bestuurlijk microniveau voltrekt. De regio, met zijn speciale omgevingskennis en menselijke toewijding, moet daarom meer te zeggen krijgen. De regio moet als procesarchitect, intermediair, ondersteuner en afstemmer meer ingezet worden. Ze moet een grote rol krijgen bij het opdrachtgeverschap van beleid. 

Echter, de huidige concretisering van de regio, namelijk de twaalf provincies als tussenverdieping in het Huis van Thorbecke, is te klein om daadwerkelijk een gebiedsgerichte samenhang in overheidsbeleid aan te brengen. Daarnaast heeft zij te weinig financiële middelen en bevoegdheden, omdat deze nu nog primair in Den Haag verdeeld en ingezet worden.

Met deze centrale strekking is het rapport Op schaal gewogen. Regionaal bestuur in de 21e eeuw eigenlijk vergelijkbaar met de gedachtegang van de Partij voor het Noorden. In 65 pagina’s wordt een heldere, bestuurskundig verantwoorde argumentatie gegeven voor het doel van de Partij voor het Noorden, namelijk een gezamenlijke regie van Noord-Nederland, en wel in eigen hand. 

Het thema regionalisering is actueel omdat het anticipeert op processen die tegenwoordig onderwerp zijn van allerhande studies. Studies naar de oorzaken en consequenties van de nieuwe maatschappelijke orde, waarin de economy of flowsdominant is. 

Echte antwoorden, alom gedeeld en aanvaardt, zijn er nog niet, en de vraag is of die ooit zullen komen. Tot die tijd vormt het rapport Geelhoed (welke in zekere zin een algemene verwoording is van de filosofie van de PvhN) een schermdegen voor de zaak van de Partij voor het Noorden. Het valt te hopen dat het schermdegen een steek toe zal brengen aan de vertroebeling in het openbaar bestuur van Nederland, waaronder ook onze leefomgeving te leiden heeft.