Terug naar Aardgas en het Noorden

Verslag van de Hoorzitting van de Vaste Commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer inzake de gaswinning op 28 januari 2015

Gepubliceerd op:
Verslag van de Hoorzitting van de Vaste Commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer inzake de gaswinning op 28 januari 2015

De hoorzitting was goed georganiseerd en duurde bijna de hele dag. We kunnen daarmee niet zeggen dat de Tweede Kamer er zich met een Jantje van Leiden heeft afgemaakt.

 

Samenvatting en Commentaar

De hoorzitting was goed georganiseerd en duurde bijna de hele dag. We kunnen daarmee niet zeggen dat de Tweede kamer er zich met een Jantje van Leiden heeft afgemaakt.

De bij de gaswinning betrokken partijen, NAM , Gasterra en SodM , werden stevig aan de tand gevoeld. Interessant was ook de inbreng vanuit de wetenschappelijke hoek.Het geheel gaf  hoop dat er in het debat met de minister, volgende maand,  toch voor Groningen belangrijke wensen worden gerealiseerd.

Het verslag van deze hoorzitting is nog niet beschikbaar. Opmerkelijk is dat de landelijke media er onthutsend weinig aandacht aan hebben geschonken. In de Volkskrant bijvoorbeeld was er geen syllabe over te vinden. Maar van  individuele burgers kan toch niet worden verwacht dat zij zeven uur bijna onafgebroken de hearing live volgen.

Daarom onderstaand notities en commentaren van mijzelf.

De belangrijkste wens was natuurlijk een verdere vermindering van de gaswinning dan de drie miljard m3 waartoe minister Kamp  tot nu toe bereid is. In ieder geval is de PvdA, die tot nu toe moties van de oppositie, zoals van Groen Links, heeft tegen gehouden, een eind opgeschoven. Daarmee lijkt een meerderheid bereikbaar voor een reductie tot 30 miljard m3.

Maar of dat genoeg is voor voldoende veiligheid is een niet te beantwoorden vraag gebleken.Een geweldig pijnpunt voor de Groningers blijft verder de schade die al geleden is en de schade die naar te vrezen valt nog zal optreden en die slechts gedeeltelijk te voorkomen is.

Het gaat hier om de enorme kosten die nodig zijn om de huizen en het culturele erfgoed aardbevingsbestendig te maken. Want zelfs als de winning volledig stopgezet wordt dan zal weliswaar de frequentie van de bevingen  afnemen, maar de kans op een grote klap blijft. In dit verband werd de vergelijking met een overlopende emmer gemaakt. In de loop der jaren is in de ondergrond een druk opgebouwd en die ebt niet geleidelijk weg, zo is de theorie.

Maar men weet het eigenlijk niet. Zoveel werd wel duidelijk uit de betogen van SodM en van de twee onafhankelijke wetenschappers.

 

Risico-analyse

Ook werd tijdens deze hoorzitting duidelijk dat het SodM niet de bevoegde instantie is om een risico-analyse op te maken. Alleen het vaststellen van seismische activiteit is geen reden om actie te nemen. Bij een risico-analyse gaat het om het inschatten van de gevolgen daarvan voor de veiligheid van de bewoners. Die risico’s moeten vervolgens ook nog worden  afgewogen tegen de belangen van de winning voor de samenleving. Dit is allemaal niet aan het SodM , maar aan de politiek.

Hiermee raken we een gevoelig thema, dat ook in het conceptrapport van de Toezichtsraad op de Veiligheid is aangehaald, namelijk dat er voor de gaswinning in Groningen nooit een risicoanalyse is gemaakt.

 

Schrijnende gevallen

De zogenaamde schrijnende gevallen zullen naar verwacht wel worden opgelost. Maar  er is veel meer aan de hand.

 

Aantasting van  het vestigingsklimaat

Zo maakte burgemeester den Oudsten van Groningen er  gewag van dat het vestigingsklimaat in  Groningen kan gaan lijden onder de reputatie van aardbevingsgebied te zijn. De eerste signalen daarvan zijn volgens hem al merkbaar.

Hier zouden we (red) nog aan toe kunnen voegen dat de recente stellingname van  het UMCG dat bescherming van het UMCG tegen  aardbevingen het UMCH tientallen miljoenen zou kosten en dat het UMCG dat niet zelf wenst te betalen,  naar verwachting niet onopgemerkt zal blijven binnen het bedrijfsleven.

Het vestigingsklimaat van de provincie Groningen  dreigt ernstig te worden aangetast. Ten gevolge van eisen inzake aardbevingsbestendigheid zal vestiging van een bedrijf duurder worden dan in concurrerende regio’s. Minstens zo heftig kan de reactie van werknemers worden die naar Groningen zouden moeten verhuizen, als niet kan worden gegarandeerd dat zich in de komende jaren  niet een grote aardbeving zal voordoen.

En dat kan men niet zo blijkt tijdens deze hoorzitting, ook niet als de gaswinning geheel wordt stop gezet.

Een hiermee samenhangend thema werd opgepakt door professor van Dunné. Deze had recent in een kritisch artikel al laten weten dat de Nederlandse mijnwetgeving hopeloos uit de pas loopt met die van  andere Europese landen. Bijna overal is het uitgangspunt dat niet de burger behoeft te bewijzen dat hij schade heeft geleden als gevolg van de gaswinning en daaruit voortvloeiende aardbevingen, maar dat de gaswinningsmaatschappij het tegendeel moet bewijzen. Omkering van de bewijslast dus.

 

De zitting chronologisch

Hieronder laten we chronologisch de diverse sprekers de revue passeren. Hier en daar is tussen haakjes een redactionele opmerking geplaatst)

Ronde 1 NAM, Gasterra en SodM

NAM dhr Schotman: Het is aan de politiek om een afweging te maken tussen reductie met minder risico.Ook als we stoppen zal er een risico blijven en zullen we door moeten gaan met de versterking. Daar neemt de NAM haar rol wel in.

Smaling SP: Is de NAM daar wel voldoende geëquipeerd voor?

Van Veldhoven D66 vindt dat alle kosten die samenhangen met de winning door de NAM moeten worden betaald. 

NAM . Er is nog veel onzekerheid over de risico’s en daarom zet zij vraagtekens bij de regelbaarheid van het systeem. Dit vraagt verder onderzoek.

Vos PvdA wilde eerder al de bewijslast bij de schade omdraaien. Kamer heeft dit amendement toen niet overgenomen. Vindt de NAM dit niet jammer?

NAM Schotman ergert zich nu aan mensen die van het kastje naar de muur gezorgd worden.

CDA Mulder: Kan NAM toezeggen dat ze de 200 schrijnendste gevallen binnen een half jaar oplossen?

Schotman stelt dat er bij sommige zaken ook inbreng van anderen nodig is. 

 

SodM, van der Meijden

Vermindering productie bij Loppersum heeft wel effect gehad.T.o.v. 2013 gaan we met 80% terug.

GL van Tongeren: Op 22 januari  2013 was het advies heel duidelijk: zo snel mogelijk en zo veel mogelijk de winning teugbrengen.Je zou dan verwachten dat vanuit het voorzorgsmotief de kraan dan veel verder terug zou worden gedraaid dan waarin het uiteindelijke advies voorziet.

SodM: We zijn er steeds meer van overtuigd dat je moet draaien. Vraag is alleen hoeveel vermindering je moet adviseren.

GL kunt u nu garanderen dat de Groningers nu veilig zijn?

Antwoord: nee

VVD Bosman: Voelt u zich onafhankelijk en proactief genoeg?. Vd Meijden: Ben al zeven jaar weg bij belanghebbende bedrijven en geoloog. Ik word alleen betaald door E.Z, maar er is geen inhoudelijke relatie. Hij geeft ook ongevraagd advies. Dus proactief. Doet eventueel onderzoek samen met andere kennisinstituten.

PVV Mevr Klever: Als voor leveringszekerheid slechts 30 mld. m3 nodig ks, waarom kan SODM dan toch leven met die 39 mld.?

SodM kan daar geen onderbouwing aan geven, maar gaat bovendien  niet over de leveringszekerheid.

Klever: Zijn de mensen dan even veilig bij 30 mld m3. als bij 39 mld.m3

SodM heeft nooit 30 mld.m3 genoemd. De vertaling van het eerdere advies van zo veel mogelijk en zo snel mogelijk is het advies m.b.t. de reductie van de winning bij Loppersum met 100%.

Vos: Citeert de passage uit het eerder advies.

SodM  vd Waal. Uit studies is gebleken dat een reductie in het centrum van het veld  een veel groter effect heeft dan bij een gespreide reductie.

Smaling: Die 39,4 mld. m3 voelt toch als nattevingerwerk. Zo ver mogelijk terug is toch iets anders dan 39,4 mld.

SodM: daling frequentie bevingen bij Loppersum veel groter dan verwacht.Als de komende maanden de intensiteit en magnitude zou oplopen dan zal de SodM ongevraagd adviseren.

Maar zegt Smaling, u zegt zelf dat u het nog niet weet. De voorzorg kan tot een lager getal leiden dan waar de SODM toe gekozen heeft.

van Veldhoven D66:  Er moet een risicoanalyse komen waarin grondversnelling en impact op gebouwen wordt meegenomen.

SodM : Het SodM gaat niet over risico-analyse.  De politiek zal een norm moeten stellen t.a.v. de acceptabele impact.

PvdD Ouwehand: Dit  is inderdaad de kernvraag.

SodM Alleen seismische activiteit is niet een reden om in te grijpen. 

PvdA : SodM heeft dus geen eenduidig referentiekader om vast te stellen wat de impact op de veiligheid van de Groninger bevolking is. Is het daarmee niet een politieke beslissing?

Mulder: SodM adviseerde toch indertijd om de kraan hier helemaal dicht te draaien. 

 

Gasterra.Gertjan Lankhorst

Missie is zoveel mogelijk waarde te realiseren bij het ten verkoop aangeboden gas.Bij de totstandkoming van het winningsplan is Gasterra niet betrokken.Daarom weet Gasterra het besluit van de minister niet eerder dan de Kamer.

Vos: Groningengas is laagcalorisch. Begrepen dat we minimaal 30'mld m3 moeten produceren om aan de leveringszekerheid te voldoen. 

Gasterra: Er zijn drie manieren om op G.kwaliteit te komen. Totale vraag is 70 mld. m3 . Er wordt ongeveer 10 mld. in Duitsland geproduceerd. Gasunie heeft de maximale inpascapaciteit aangegeven. In totaal is 30 mld. m3 Groningengas productie nodig. Dat geldt bij volledig flexibele toepassing over het jaar. Anders is het 40 mld.m3.

Mulder: Hoe snel kan dat terug?

Gasterra: In Duitsland wordt de markt voor laagcalorisch gas vanaf 2020 afgebouwd met 2 mld. m3 per jaar.

Verver: Hoe kwamen we in 2013 op 53 mld.m3 uit ?

Gasterra: In 2013 hele lange en koude winter. Daarom meer productie. Ook om de ondergrondse opslag weer aan te vullen. Het ging hier dus om de marktvraag.

GL: Zijn er na Huizinge nog nieuwe gascontracten afgesloten?

Gasterra: Er zijn tal van contracten afgesloten, maar geen langlopende contracten.Laatste langlopende contract was in 2009. 

GL Is het wel ooit overwogen om minder langlopende contracten af te sluiten.

Gasterra: Marktvraag is 70 mld. m3. Reductie zou dat probleem niet kleiner maken.

VVD Bosman: Is er geen andere mogelijkheid om flexibiliteit te verkrijgen, zodat je niet  30. mld.resp  40 mld. hoeft te produceren?

CDA vraagt naar dure extra inpasfaciliteit.

Gasterra: Totale inpascapaciteit is momenteel 25 mld. m3.

Smaling: Het lijkt of Gasterra tot Huizinge in 2012 onder een steen heeft geleefd

Gasterra: Dit is niet aan Gasterra. 

 

T.a.v. force majeure.

Gasterra: Je kunt niet discrimineren tussen buitenlandse en binnenlandse afnemers. Dus je kunt heel moeilijk je export stoppen. 

Van Veldhoven: Hoe komt het dat in 2014 veel stikstofcapaciteit ongebruikt is gebleven?

Gasterra: Omdat 2014 een warm jaar geweest is en de vraag beneden de 70 mld. is gebleven.

PvdD Ouwehand begint over vraag en behoefte i.v.m. energiebesparing.Gasterra gaat echter niet over de optimale energiemix in Nederland en de mogelijkheden van energiebesparing. Gasterra bevordert de studies hierover, maar moet anderzijds intussen in de vraag naar Gas voorzien.

Gasterra:Elke miljard m3 minder Groningengas is een inkomstenderving van € 259 mln.

Vos: Waarom is de productie van G gas na 2000 zo  toegenomen? Gasterra: Heeft te maken met het kleine veldenbeleid. De productie van die velden nam af.

 

Ronde 2 Gedupeerden

Rob Mulder van Vereniging Eigen Huis

Maak van het gebied een proefgebied voor aardbevingsbestendig en duurzaam bouwen.Devies: Luister naar wat de Groningers zelf willen.

De Bont van GBB: Beleid regering is gericht om de gasproductie maximaal door te laten gaan. Verwijst naar de Onderzoeksraad voor de Veiligheid. Verzoekt het debat na 18 februari te laten plaatsvinden.Oude huizen en het culturele erfgoed zijn niet te versterken zonder het karakter ervan aan te tasten.Dit zou maatregelen vergen die passen bij die van een bezetter in oorlogstijd.De minister berustte in het niet voorhanden zijn van gedegen risico-analyses.

Bewoner Ger Warink Uitkoopregeling moet er komen. 

PvdA Vos vraagt de Bont of een reductie met nog eens 9,4 mld. aanvaardbaar is. ( vanwege de leveringszekerheid)

GL: Wat zou er nodig zijn voor Groningers om weer vertrouwen te krijgen?

VVD Bosman: Hoe zou Vereniging Eigen Huis de moeilijke gevallen willen doen oppakken?

PVV Klever vraagt wat de bewoner precies wil

SP vraagt Mulder hoe het komt dat uit een rapport van Kanp zou blijken dat het met de waardedaling wel meevalt. (slechts 0-5%) 

VEH Mulder: De zwaardere dupeergevallen worden  het vaak niet opgelost. Ook omdat je dan het bewijs moet leveren. V.E.H wil daarom omkering van de bewijslast. Maar mensen moeten eerst worden geholpen. (Zie ook stellingname van Dunné.)Dat van dat Ortec rapport over de beperkte waardedaling vindt hij maar heel raar. De onverkoopbaarheid van woningen leidt tot weinig transacties en daardoor kun je de waardedaling moeilijk bewijzen. Als je je huis niet kunt verkopen is het feitelijk waardeloos.

Hier kan opgemerkt worden  (red) dat de minister in zijn begeleidende brief aan de Tweede Kamer van 22 augustus 2013 heeft aangegeven dat hij de huizenprijsontwikkeling van kwartaal tot kwartaal zal laten monitoren en de resultaten daarvan zal bespreken met de lokale overheden. Het is vreemd dat hiernaar vanuit de Kamer geen vragen gesteld zijn en men blijkbaar nog steeds van het achterhaalde rapport van Ortec uitgaat. 

De Bont: Ook als je tot 30 mld m3 teruggaat , dan nog blijft het punt van de risicoanalyse, die evengoed eerst zal moeten plaats vinden en die al veel eerder tijdens de gaswinning had moeten plaatsvinden.

Vos onderkent dat daaraan de afgelopen vijftig jaar geen aandacht  is besteed. (Dat heeft de PvdA dus laten gebeuren. red)

Bewoner Warink: Doordat er vijftien jaar niet naar de bewoners is geluisterd, is er achterstand ontstaan.

Mulder VEH: Versteviging van de woning wil niet zeggen dat er daarna geen schade meer kan ontstaan. Het verhoogt alleen de veiligheid. 

Klaassen, ombudsman kan niet zeggen hoeveel onveilige huizen er nu zijn. T.g.v. nieuwe schade  neemt  de stress bij bewoners exponentieel toe. ( red. Het is eigenlijk idioot dat de taxatie en schadeherstel tot voort kort vanuit de NAM georganiseer werd. Taxatie en herstel hadden helemaal buiten de NAM om moeten gebeuren. Alleen de rekening mag naar de NAM. Pas sinds kort ligt deze taak bij het de Centrum van  Veilig wonen.

VEH Mulder: Het herstel van 50.000 woningen is een operatie van majeure omvang, vergelijkbaar met grootschalig stadsherstel. Dit zal wel 20 jaar vergen. Zo lang kun je de mensen er niet er mee laten zitten.

De Bont, met de 500 complexe gevallen dreigt het niet goed te gaan.Veel mensen zijn gegijzeld in hun huis. 

 

Ronde 3  Noordelijke Bestuurders

Burgemeester Loppersum Roodenboog: Preventieve versterking is een noodzakelijk kwaad.

Burgemeeester Groningen Den Oudsten: De impact in Groningen is heel groot. De economie van de stad is net zo groot als van de rest van het Noorden samen. Het zou desastreus zijn als de aardbevingen een remmende werking op de ontwikkeling zouden hebben. De eerste tekenen daarvoor zijn er al. Specifiek voorbeeld is het Forum. Dit wordt nu gebouwd maar zal niet aardbevingsbestendig zijn als we niets doen.

Gedeputeerde Wilpstra: Hoe komt de minister aan die reductie van slechts 7% ?

Gedeputeerde Moorlag: Een jaar na de overeenkomst is het vertrouwen nog niet weer hersteld.Preventieve acties zijn een vrijwel ondoenlijke operatie. Wil daarom een ventiel in de woningmarkt. Mensen die weg willen moeten een uitkoopregeling krijgen.

Vos PvdA vraagt opnieuw of 30 mld. m3 acceptabel is. 

Van Tongeren GL: Heeft u het gevoel dat Kamp tegen het derde en vierde olieconcern van de wereld op kan?

Klever PVV . Een jaar geleden ook een debat en toen heeft de PvdA vervolgens alle amendementen van toen weggestemd? Wat is er volgens haar nu anders?

Moorlag: Er is toen een belofte gedaan dat de veiligheid snel aangepakt zou worden. 

D66 vraagt wat het extra zou kosten om het gebied uit te breiden, waarop de schaderegeling van toepassing is.

Faber CU:  Wat moet er gebeuren om de stagnatie te keren?

Moorlag : In ieder geval reductie.

CU:  Hoe voorkom je dat het gebied  leegloopt als je een ventiel aanbrengt?

Smaling: Kun je mensen dan tijdelijk ergens huisvesten?

Moorlag. Het is een ethische zaak. Mag je mensen opsluiten in hun woning? Overigens zouden mensen ook kunnen wegtrekken als je de woningen heel erg versterkt, omdat dit hen de indruk geeft in een gevaarlijk gebied te wonen.

 

Ronde 4  Wetenschappers

Emeritus hoogleraar privaatrecht van Dunné: Overal in West Europa heeft men een mijnwet waarin de bewijslast omgekeerd is als in Nederland. Sinds de nieuwe mijnwet die zijns inziens een verslechtering is ten opzichte van  de oude Mijnwet uit 1810 zijn erdoor de  Technische Commissie Bodembeweging (TCbb) waarin alleen ingenieurs zitting hebben, geen schade-eisen toegewezen, omdat er geen causaal verband aantoonbaar zou zijn geweest.Maar er zat dan ook geen jurist in die commissie. (red. In een aparte evaluatie zullen wij nog een samenvatting opnemen van het door prof. van Dunné  geschreven artikel  “Mijn en dijn in de Mijnbouwwet 2003. Het demasqué van een wetgever op het Groningen gasveld”  in het NJB van 18 dec 2014)

Houtenbos. Geodetisch ingenieur.Oud hoofd meetkundige dienst van de NAM”:De  regie van het onderzoek moet in echt onafhankelijke handen komen te liggen.De metingen wijzen uit dat de bodemdaling wel doorgaat als de winning stopt, maar het is onzeker of dat ook voor de bevingen geldt.

Van der Gaag, een van de oprichters van het onafhankelijke geologenplatform

Constateert dat er vijftien, twintig jaar lang geen onafhankelijk onderzoek is gedaan. Heeft in 2010 het rapport over CO2 opslag in Barendrecht geschreven.

Rob Govers, hoofddocent Universiteit Utrecht  aardbevingen. Zijn scope is wereldwijd.Zijn stelling is dat door een reductie van de gaswinning het risico op bevingen  niet kleiner wordt. Het wordt alleen gespreid over een langere periode.

Vd  Gaag verwijst echter naar Canadees onderzoek dat op het tegendeel wijst.Hij stelt dat er geen regie is t.a.v. onderzoek. Sommige relevante zaken worden niet onderzocht. Met een goede regie zouden KNMI en SodM wel onderzoek kunnen doen.

Govers vraagt zich af hoe over hoe die onafhankelijkheid vorm te geven.  Het emmer verhaal. Bouwt het alleen maar op, of kan er toch wat ontsnappen. Lijkt wat haaks te staan op de ervaring bij Loppersum.(red)

Houtenbosch denkt dat er wel een ventielfunctie zou kunnen zijn.Govers wijst op wereldwijde ervaring: Er kan een kritische  grens bestaan. Hier ligt dus nog een belangrijk terrein van onderzoek.Vd Gaag: Het kan net de druppel zijn. Maar de kans lijkt wel groter als je een hoge gaswinning hebt. 

 

Jan Lambers

Coördinator werkgroep Energie Partij voor het Noorden        

 

Bijlage  Onderzoek 10, bijlage bij de brief van de minister van E.Z . aan de voorzitter van de Tweede kamer van 22 augustus 2013 inzake Aanbieding onderzoeksresultaten inzake gaswinning Groningen  (Kamerstuk.Onderzoek 10: HuizenprijsontwikkelingenDe belangrijkste conclusie in het rapport over waardedaling van woningen is datde prijsveranderingen in het risicogebied niet significant afwijken van die in hetreferentiegebied. Dit geldt zowel voor de totale prijsontwikkeling vanaf het eerstekwartaal 1993 tot en met het eerste kwartaal 2013 als voor de recenteprijsveranderingen in de twee kwartalen na de aardbeving bij Huizinge (16augustus 2012). Het rapport concludeert dus niet dat er geen waardedaling is, maar concludeert wel dat deze niet afwijkt van het beeld in referentiegebieden.Omdat de periode na de aardbeving bij Huizinge kort is, hecht ik er groot belangaan om de monitoring van de huizenprijzen in de regio te continueren.Ik heb daarom Ortec gevraagd om mij de komende tijd elk kwartaal een inzicht teverschaffen over de prijsontwikkeling in zowel het risicogebied als dereferentiegebieden. Omdat ik ook heb geconstateerd dat de eerste uitkomsten vandit onderzoek niet aansluiten bij observaties bij zowel lokale overheden alsmakelaars in het risicogebied, zal ik ook op basis van de komendekwartaalrapportages van Ortec overleg organiseren met de lokale overheden enmakelaars. De uitkomsten van dit vervolgonderzoek zal ik per kwartaal openbaarmaken.Indien er wel aantoonbaar sprake is van waardedaling als gevolg van gaswinningen aardbevingen, komt dit onder nader te bepalen voorwaarden in aanmerkingvoor schadeloosstelling. Met de NAM zal ik afspraken maken om tot eenschadevergoedingsregeling te komen. Over de contouren van deze regeling zal iku tegelijkertijd met de uitkomsten van de overige onderzoeken einde van het jaarinformeren.

PvhN luidt de NOODKLOK

PvhN luidt de NOODKLOK
 
 

'Stapel' mijnbouw in Groningen mogelijk zeer gevaarlijk!

'Stapel' mijnbouw in Groningen mogelijk zeer gevaarlijk!
Zoutwinning, aardgaswinning en mogelijke opslag van CO2 in lege gasvelden zijn mijnbouwactiviteiten in Groningen. Daarnaast zijn er ook nog lege zoutcavernes (lege zoutkoepels) waarvan alles en nog wat in kan worden opgeslagen. Er zijn een paar overeenkomsten tussen genoemde mijnbouwactiviteiten: De rijksoverheid wordt er schatrijk van, de activiteiten nemen behoorlijke risico's mee en de regio ve…